Dekadencki Sztokholm

Gdy powieść Hjalmara Söderberga ukazała się drukiem w roku 1895 wśród krytyków literackich wywołała oburzenie swoją frywolną i amoralną treścią. Współczesny czytelnik może tylko z pobłażliwym uśmiechem traktować podobne opinie.

 Söderberg był prekursorem szwedzkiego dekadentyzmu. Nazywany mistrzem miniaturowych, błyskotliwych form literackich,  w swoich skromnych objętościowo powieściach demonstrował niezwykle trafny zmysł obserwacyjny.

 W swojej debiutanckiej powieści "Zabłąkani" ukazuje czytelnikom postać  Tomasa Webera, dandysa - niespecjalnie przejmującego się konwenansami "niebieskiego ptaka" – typowego przedstawiciela pokolenia fin de siècle - trochę cynika, sybaryty, dbającego tylko o własne wygody

i zaspokajanie próżności. Pogrążonego w marazmie młodego człowieka, który "całymi przedpołudniami potrafił krążyć bez celu po ulicach wiedziony impulsem chwili, gdy tymczasem w domu kurz coraz grubszą warstwą pokrywał podręczniki na półce. Był szczęśliwy, ale niespokojny. Czuł, że idzie z wiatrem, w dół zbocza, swobodnie oddychając, ale nie dostrzegał swego kursu" [cyt.str.84].

 I takie też wiedzie życie - leżąc na kanapie snuje mrzonki o lepszym życiu w przyszłości, właściwie nie dostrzega kursu, w jakim pokierować ma swoim życiem, cierpi na ciągłe wahania nastroju, nawet w miłości nie potrafi opowiedzieć się po żadnej ze stron...Do pewnego czasu, kiedy to i on będzie zmuszony zmierzyć się z problemami i zastanowić nad słowami Tomasza à  Kempis " Cóż nam po długim życiu, skoro tak mało się doskonalimy? Długie życie nie zawsze ulepsza człowieka" [cyt.str.144].

 Utwór Söderberga oprócz problemów egzystencjalnych zawiera w sobie i tę romantyczną stronę - czytelnik zachwycony będzie opisami XIX - wiecznego Sztokholmu i jego zmieniającej się wraz z porami roku przyrody, które mimo, że dosyć oszczędne - wydaje się, że nie ma w nich ani jednego zbędnego słowa - są przecież bardzo plastyczne. Moją uwagę zwróciła przede wszystkim dokładność  i dbałość w opisywaniu kolorów, ich odcieni. Za przykład niech posłuży tu cytat: "Jak daleko sięgnąć wzrokiem spod półprzymkniętych powiek, rozciągają się dywany traw w sennej, monotonnej zieleni lata, a zielone drzewa o osobliwie zarysowanych konturach stoją nieruchomo na podobieństwo na wpół równomiernie skrojonych kulis w jakimś idyllicznym teatralnym raju. wiązy, klony, kasztanowce... I srebrnoszare topole... A na samym przodzie, na proscenium, oddzielony od pozostałych drzew, stanął wielki i bardzo stary jesion. Pod jego koroną śni mroczny i aksamitnie ciemnozielony cień." [ cyt. str. 54/55]

     Proza Hjalmara Söderberga, mimo, że tak skondensowana, mieni się zarazem tak wieloma odcieniami, zawiera głębię, zmusza do refleksji . "Zabłąkania" to utwór, do którego można wracać wielokrotnie, odczytywać fragmentarycznie po to, by za każdym razem znaleźć w nim  coś nowego. Mimo, że został napisany ponad sto lat temu współczesny czytelnik ani przez chwilę nie czuje się znużony ani stylem autora, ani opowiadaną historią, bo niektóre prawdy pozostają niezmienne bez względu na liczbę cyfr na kalendarzu.

_____________________

Hjalmar Söderberg
"Zabłąkania"
Rok polskiego  wydania: 2010 

_________________________

Antykwariat i potęga czytania

  Nie będzie niczym niezwykłym, jeśli przyznam się, że lubię czytać „książki o książkach”. Zawsze nęcą mnie i wabią wielbiciele słowa pisanego i ich świat – biblioteki, antykwariaty, drobinki kurzu wirujące w promieniach słońca wpadającego poprzez żaluzje, gra promyków światła na grzbietach okładek. Uwielbiam przypominać sobie zapach starych skórzanych woluminów, papieru, pergaminu.

Lubię zanurzać się w świat bibliofili - czytać o tym jak bardzo kochają słowo pisane, o ich reakcjach , o miłości do książek

Dlatego przeczuwałam, że „Biblioteka cieni” może być książką dla mnie, bo traktuje o wszystkich tych wymienionych wyżej sprawach…

„Libri di Luca” to znany antykwariat w Kopenhadze. Prowadzi go od pokoleń rodzina Campelli.

Ostatnim właścicielem był Luka Campelli, ale pewnego dnia zakończył życie w co najmniej dziwnych okolicznościach. Całą spuściznę przejmuje po nim jego syn, Jon.

Podczas wdrażania się w obce dla niego dotychczas arkana prowadzenia przybytku z książkami dowiaduje się on wielu ciekawych rzeczy : antykwariat jest siedzibą Towarzystwa Bibliofilskiego, które zrzesza ludzi o nieprzeciętnych zdolnościach

- przy pomocy pewnego rodzaju telepatii są w stanie wpływać na umysły ludzi czytających, tak, że nie są oni tego świadomi, ukierunkowywać ich rozumienie tekstu, kierować ich myślami w dowolnie wybrany przez siebie sposób. Nie trudno sobie wyobrazić, że umiejętność taka to potęga.

Dlatego też staje się bardzo niebezpieczną siłą, jeśli zostanie użyta w niecnym celu.

Oprócz owego Stowarzyszenia Bibliofili, którego jednym  z głównych zadań jest popularyzowanie doznań czytelniczych

i propagowanie czytelnictwa wśród dzieci istnieje także mroczna już z samej nazwy, tajemnicza frakcja Cieni - mająca o wiele większe ambicje, jak łatwo się domyślić, są to ci "źli" chcący wykorzystać swoje umiejętności do własnych nieczystych interesów.

Jon nie przeczuwa nawet, jak bardzo zmieni się jego życie po wejściu w, wydawać by się mogło, spokojny i gnuśny świat antykwariuszy i jakie zadania stoją przed nim do wykonania.

Wiadomą rzeczą jest, że w książkach drzemie ogromny potencjał i siła. Mogą one oddziaływać na czytelników i to bez mieszania w to sił nadprzyrodzonych. Słowo pisane posiada wielką moc i historia nie raz dawała dowody na prawdziwość tej tezy. Dlatego tak bardzo ważne jest aby ktoś, kto został obdarzony przez naturę zdolnością układania słów w piękne opowieści był ich świadomy i za nie odpowiedzialny. Oczywiste jest też dla mnie, że książki mogą przejmować energię poprzednich czytelników – zwłaszcza egzemplarze wiekowe, zużyte, przechodzone, które przeszły przez kilkanaście rąk mają duszę i każdy wielbiciel starych książek to potwierdzi. Wydaje się, że autor adaptował te prawdy, dodał do tego odrobinę „uniezwyklenia”, wmieszał siły nadprzyrodzone, podgrzał wszystko poprzez wprowadzenie kryminalnej zagadki. Niby wszystko pięknie, ale zabrakło mi w tej książce klimatu, szczególnego nastroju, odkrycia czegoś nowego. Czuję lekki niedosyt…

Nie mniej jednak książka, już chociażby ze względu na tematykę z pewnością jest warta uwagi

i żaden bibliofil nie przejdzie obok niej obojętnie. Każdy, kto spodziewa się inteligentnej, dobrze poprowadzonej historii z dreszczykiem i zagadką z pewnością dostanie to, czego oczekuje. Ja należę do tych czytelników, których trzeba zaczarować, zachwycić czymś niezwykłym, ująć ulotną magią, specyficzną atmosferą. Tutaj, mimo, że zjawisk nadprzyrodzonych jest dużo, jakoś mi tego zabrakło.

Mimo to, autor stworzył naprawdę dobrą powieść, która jeszcze przez długi czas będzie na ustach wszystkich książkofilów.

_______________________

Mikkel Birkegaard

"Biblioteka cieni"

Wydawnictwo: Świat Książki

Rok wydania: 2011

_______________________

Nos, ser i rodzinna tajemnica.

Książka o dumnym tytule „Nos Edwarda Trencoma. Powieść historyczna z mroczną intrygą i serem” należy niewątpliwie do takich, które „czytają się same” , a historie w niej opisywane potraktowane są lekko, dowcipnie i z przymrużeniem oka. Przyczynia się do tego prawdziwy talent autora do pisania tak, że im dalej, tym mamy ochotę na coraz więcej i więcej, a nasz apetyt wzrasta w miarę czytania i…jedzenia, bo jednym z głównych bohaterów swojej powieści autor uczynił …ser.

Edward Trencom jest spadkobiercą cennego rodzinnego interesu, dumnym właścicielem londyńskiego sklepu z serami. Sklepu nie byle jakiego, bo założonego w roku 1662, o czym dumnie obwieszcza kuty w żelazie szyld nad wejściową fasadą. Ale powiedzieć o tym przybytku ”sklep”, to tak, jakby nic nie powiedzieć – bo jest to raczej prawdziwa świątynia sera. Jej piwnice - prawdziwe podziemne labirynty - należały kiedyś do zakonu opactwa cysterskiego a w chwili trwania naszej opowieści, czyli w roku 1969 znajduje się w nich prawdziwy serowy raj – w posegregowanych zgodnie z regionami pochodzenia piwniczkach leżakuje tam sobie, bagatelka, trzy tysiące gatunków sera.

A sam pan Edward Trencom, właściciel - jest niezrównany jeśli chodzi o rozpoznawanie serów – ich nazw, rodzajów, miejsca pochodzenia, i najważniejsze – zapachów. Pomaga mu w tym jego ponad miarę rozbudowany i nieprzeciętnie rozwinięty organ powonienia –  rodowa duma i chluba  od dziewięciu pokoleń.   Nie oszukujmy się, serowe zapaszki do najprzyjemniejszych nie należą, bo, no cóż, sery to w końcu  nie perfumy,    

ale dla Edwarda te zapachy to poezja wypełniająca całe jego życie, to zapach alpejskich łąk i zielonych traw, to zapach kóz i krówek wypasających się na żyznych równinach Prowansji.

 I  właśnie ten  okazały nos oraz niezwykłe rodzinne przeznaczenie, swego rodzaju klątwa, która  zawisła nad całym rodem Trencomów sprawi, że pan Edward będzie musiał zmierzyć się z historią swego klanu i dowie się rzeczy zaiste niezwykłych.

  

 Mnie sama fabuła zagadki rodzinnej wydała się odrobinę naciągana i nieprawdopodobna, ale rekompensuje ją w zupełności wspaniały, inteligentny styl pisania Gilesa Miltona. Jego rubaszny angielski humor, czasami trochę  gruboskórny, dosadny  a przede wszystkim dogłębna znajomość rodzajów, gatunków sera, ich wyglądu i zapachów. Godne pozazdroszczenia.

W opowieści udało mu się przemycić także kilka faktów historycznych ( bo towarzysząc panu  Edwardowi w poszukiwaniach razem z nim cofamy się i skaczemy po czasach od siebie odległych, a historię zbieramy jak kawałki sera )  ale są one potraktowane lekko i z dużą dozą humoru,  nikogo nie znudzą.

Mimo, że nie jestem szczególną wielbicielką serów, to przy czytaniu niektórych rozdziałów po prostu musiałam podjadać sobie trójkąciki delikatnego camemberta o  aksamitnej skórce, co niech będzie najlepszą rekomendacją, jak sugestywne są opisy.

  

 Książkę mogę  z czystym sumieniem polecić wszystkim tym, których znużyły już troszeczkę wszechobecne skandynawskie kryminały i mroczne thrillery. Jeśli ktoś ma ochotę na lekturę przyjemną, odprężającą a przy tym także ciekawą, to myślę, że pan Edward Trencom wraz ze swoim niezwykłym nosem mogą stanowić atrakcyjną odmianę. Bo przecież nie ma nic gorszego niż nuda i rutyna.

Polecam!

___________________

Giles Milton
"Nos Edwarda Trencoma. Powieść historyczna z mroczną intrygą i serem"
Wydawnictwo: Oficyna Literacka Noir Sur Blanc
Rok wydania: 2011 


___________________
A na koniec coś z zupełnie innej beczki, ale o podobnej tematyce:)
Grupa Monthy Pytona: Sklep z serami 

__________________

Świat antycznych Greków

„Król musi umrzeć” jest zaczerpniętą z mitologii greckiej historią Tezeusza – jednego z największych greckich herosów. Tezeusz wychowywał się na wyspie Trojzenie w przeświadczeniu, że jest wspaniałym synem Posejdona. Pewnego dnia poznaje jednak prawdę o swoim prawdziwym ojcu – nie jest nim wszechwładny bóg, lecz król Aten Ajgeusz.

Gnany przez Mojrę, przeznaczenie, które dla Greków stanowiło nieubłagane prawo świata, wyrusza na niebezpieczną i pełną przygód wyprawę do swojego ojca. Będzie to dla niego początek wielkiej podróży, bo mimo, że do króla Aten dotrze szybko, nie dane mu będzie zbyt długo cieszyć się splendorem królewskiego syna i luksusem ogromnego pałacu.

W głowie Tezusza odezwie się znów Przeznaczenie, które, ciągle gnając przed siebie, zaprowadzi go na Kretę, w sam skomplikowany labirynt i niezbyt gościnne progi legendarnego króla Minosa.

 Czytając powieść Mary Renault ma się ochotę krzyknąć – dlaczego temat Greków i mitologii jest traktowany we współczesnej literaturze tak marginalnie. Czemu tak mało powstaje powieści opartych na tak wspaniałym temacie, jakim są greckie legendy.

Ale autorka omawianej tutaj książki rekompensuje nam ten niedostatek z nawiązką. Bo w jej powieści cywilizacja grecka odżywa,  przeżywa swój renesans. Potężne miasta kwitną, wspaniałe pałace pną się po stromych górskich zboczach, Minos znów sprawuje władzę na Krecie a kapłanki w świątyniach oddają cześć Matce Dii.

W powieści Mary Renault zachwyciło mnie właśnie to wspaniałe odmalowanie antycznego świata. Autorka odtworzyła i podźwignęła z ruin całe miasta, tchnęła nowe życie w  skostniałych przez wieki bohaterów. Dzięki znajomości historii, ale także i dzięki swojej bogatej wyobraźni i erudycji mistrzowsko wykreowała świat godny podziwu.  Pokazała  prywatne życie królów, odtworzyła kulty religijne w świątyniach, przybliżyła los niewolników, na przykład  sławnych kreteńskich tancerzy z bykami, których życie toczyło się w labiryntach i  podziemiach pałacu króla Minosa a ich być albo nie być zależało od nastroju byka wypuszczonego tego dnia na arenę.

 Wielu ludzi uważa mitologię grecką za nudną, nieciekawą, zbyt wymyślną, trudną do przyswojenia. Ale przecież w tych z pozoru nudnych opowieściach  drzemie także ogromny potencjał – bo znajdziemy tam bogaty materiał, wiele historii – zarówno miłosnych, kryminalnych, smutnych, śmiesznych, strasznych. Bohaterowie także są ciekawi, niebanalni, czasami mają wady, czasami ich natura jest boska, a czasami ludzka. Błądzą, szukają, znajdują. I wydaje się, że potrzeba takich pisarzy jak Brytyjka Mary Renault, aby pomogli nam odkryć całe fascynujące  piękno i bogactwo greckiego świata zawartego w ich wierzeniach i mitach. Jej się to naprawdę udało.

 Mimo, że miejsca, o których pisze już setki wieków temu obróciły się w ruinę, po niektórych nie ma już dzisiaj śladu,  a niektóre być może nigdy nie istniały, to na kartach tej powieści na nowo ożywają. Helios znów zachodzi na purpurowo nad górami Ilias, a bryza znad morza Śródziemnego raz jeszcze rozwiewa pióra na hełmach wojowników.

 Warto zanurzyć się w ten świat i ocenić samemu, czy mitologia rzeczywiście jest taka nieciekawa…

__________________

Tytuł: "Król musi umrzeć"

Autor: Mary Renault

Moja ocena: 5/5

____________________

Pamiętam wszystko

 Leżąc w szpitalnym pokoju Laure wie, że zostało jej już niewiele czasu. W te ostatnie dni powracają do niej wspomnienia z dzieciństwa, są bardzo intensywne, wyraźne, pozwalają choćby na chwilę zapomnieć o rzeczywistości, o chorobie. Bo przecież pamięta wszystko tak dokładnie…

Powraca myślami do dzieciństwa i do największej miłości jej życia – Lucasa. Wychowywali się razem, spędzali ze sobą każde wakacje, połączyło ich wiele wydarzeń i przygód – jak to z dziećmi bywa… Laure od zawsze wiedziała, że kocha Lucasa – najpierw było to zabawne, dziecinne zauroczenie, raczej przywiązanie, potem, w miarę dorastania, przerodziło się w coś poważnego, już nie była to tylko dziecinna fascynacja. Poprzez pewną skrzętnie ukrywaną przez jej matkę tajemnicę, w dniu szesnastych urodzin Laure wszystko nagle się kończy… Lucas znika z jej życia.

Następne lata są dla Laure nieustannym poszukiwaniem. Poprzez podróże próbuje odczarować czekanie, usiłuje uciec od rzeczywistości i jednocześnie pragnie ponownego spotkania z ukochanym.. Najbardziej kocha przebywać nad morzem, uczy się nurkować po to, aby odizolować się od świata, żyć, ale nie naprawdę. Wymyśla mnóstwo sposobów na ucieczkę od rzeczywistości. Zamiast ubrania nosi na sobie 

„ różowy kawałek bawełny. Kiedyś miał kolor czerwonej porzeczki, ale z czasem stał się różowy, jak bibuła, pochłaniająca moje sny”[cyt. str. 108] …
 Po pewnym czasie podczas swojego nieustannego podróżowania natrafi na pewien ślad, i mimo, że symboliczny i ulotny, pozwoli jej on mieć nadzieję, że drogi jej i Lucasa jeszcze się skrzyżują, że może kiedyś…

  

 Isabelle Desesquelles nie potrzebuje wielkich słów, aby pisać o uczuciach, ale jej słowa płyną z głębi serca, są przez to tak piękne i wzruszające. Książkę czyta się naprawdę z przyjemnością, nie ma tutaj  nic zbędnego, jest sama esencja i sedno.


 O miłości można pisać na wiele sposobów, a Isabelle znalazła swój, unikalny i piękny styl, wcale nie naiwny i czułostkowy, który sprawia, że książkę można polecić każdemu, kto chce dotknąć tematów tak trudno wyrażalnych słowami, jak uczucie, przywiązanie, tęsknota.

 _____________________________

Tytuł: "Pamietam wszystko"
 Autor: Isabelle  Desesquelles
 Wydawnictwo:Bella Med
 Data polskiej premiery:  2007-01-01

Moja ocena 4/5

_____________________________

Recenzja napisana w ramach wyzwania

_____________________________